Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan ve Gaziantep'e bağlı en büyük ve en eski yerleşim merkezlerinden biri olan Nizip ilçesi, Orta Fırat Bölümü’nde, Fırat Nehrinin güneybatı tarafında ve Gaziantep'in doğusunda yer almaktadır. Nizip, Halep Ovası'nın ve Orta Mezopotamya havzasının üzerindedir. İl merkezine 45 kilometre mesafede bulunan ilçe; 1.031 kilometrekarelik yüzölçümü ve yaklaşık 150.000 / 152.000 dolaylarında olan nüfus potansiyeliyle, Gaziantep’in merkez Şahinbey ve Şehitkâmil ilçelerinden sonra gelen en büyük ilçesidir.
Doğusunda Şanlıurfa’nın Birecik ilçesi, güneyinde Karkamış, kuzeyinde Yavuzeli, batısında ise Gaziantep ve Oğuzeli ile komşudur. Koordinat olarak 36°28′ boylamları ile 36°38′ kuzey enlemleri arasında yer almakta olup, deniz seviyesinden yüksekliği (rakımı) 500 metre civarındadır. Bağlı bulunduğu Gaziantep'in aksine Suriye ile doğrudan bir kara sınırı bulunmamaktadır. İlçenin genel coğrafi yapısı sadedir, fazla engebeli değildir.
Ulaşım bakımından da son derece stratejik bir mevkide bulunan ilçeden Gaziantep-Nusaybin (Bağdat) demiryolu hattı, E-90 karayolu ve Gaziantep-Şanlıurfa otoyolu geçmektedir.
"NİZİP" İsminin Etimolojisi
Tarihi kayıtlarda Nizip ismi; Nisib, Nisibin, Nesibin, Nesib, Nisiybin, Nseb Nusibin olarak geçmektedir. İslam coğrafyasındaki dil bilim kaynakları bu kelimenin Arapça asıllı olduğunu iddia eder. Kelimenin kökünün "Nesibe"den türediği söylenir. Bu görüşe göre kelime yorulmak, bitkin hale gelmek, bu bitkinlikten kurtulmak için gayret etmek gibi manalara gelir. Lakin kesin olmamakla birlikte halk içinde Nizip isminin eski İncil ve Tevrat gibi kutsal metinlerden geldiği de dillendirilmektedir.
İklim, Tarım, Hayvancılık ve Bitki Örtüsü
Akdeniz iklimi ile karasal iklim özellikleri arasında, geçiş bölgesinde yer alan Nizip’te ortalama sıcaklık 16°C’dir. Yani yazları sıcak ve kurak, kışları serin ve yağışlı geçer. Sıfırın altına pek düşmeyen hava sıcaklığı sebebiyle don ve kar yağışı olaylarına nadiren rastlanır. Yıllık ortalama yağış miktarı 440 mm civarında olup, yağışlar genellikle kış ve ilkbahar aylarında düşmektedir.
İklim şartlarına bağlı olarak yörenin tabiî bitki örtüsü bozkır (step) olmakla birlikte bu ılıman iklim şartları sayesinde ilçede narenciye, zeytin, limon, turunçgiller ve hatta palmiye gibi Akdeniz bitkileri yetişebilmektedir. Bağcılığın da yapıldığı ilçede en çok zeytin, antepfıstığı, nar, pamuk, mercimek, buğday, arpa ve asma yetiştirilmektedir. Ticareti yapılabilecek oranda mantarcılık veya orman habitatı ise bulunmamaktadır.
Belli oranlarda (kırsal bölgelerde) kümes ve küçükbaş hayvancılığı da yapılsa da bu oran kayda değer seviyede olmayıp temel geçip kaynağı değildir. Büyükbaş hayvancılık, arıcılık, at / binek hayvanı veya ipek böceği yetiştiriciliği ise hemen hemen yok gibidir.
Bunlar dışında dağlarda, tepelerde kendiliğinden çıkan, yerel halk tarafından tüketilen ama ticareti ve yetiştiriciliği yapılmayan keme, kenger, parım, şekerok, şifok, bendik, çistok, nermedev, colık, külündor, gurnik, kerbeş, nançiçok, hurnif, pelgizer, ververk, zehteri, tolik gibi otlar / yemişler bulunmaktadır.
İlçe Sınırlarında En Çok Görülen Yabanî Hayvanlar ise şunlardır;
Tilki, Kurt, Fırat Kaplumbağası, Güvercin, Serçe, Kumru, Çöl Varanı, Küçük Kertenkeler, Keklik, Sırtlan, Çakal, Karabatak, tavşan, çöl koşarı, Yaban Domuzu.
Akarsular
Nizip - Keret, Tatlıcak Çayı
Nizip - Adaklı, Keret Suyu
Nizip - Salkım, Keret Suyu
Nizip - Bahçeli, Mızar Suyu
Nizip - Sekili, Gazeli Pınarı
Nizip - Çanakçı, Mezre Deresi
Nizip, Turlu Çayı
Fırat Nehri
Barajlar
Hancağız Barajı, Karkamış Barajı, Nizip - Birecik Barajı
İktisadî Yapı ve Sanayi
Nizip ekonomisi temel olarak tarım, ticaret ve tarıma dayalı sanayi sektörlerine dayanmaktadır. Fırat Nehri ve Hancağız Barajı’nın sağladığı su kaynakları sayesinde tarımsal üretimde büyük gelişmeler kaydedilmiş; zeytin, antepfıstığı, pamuk, buğday, mercimek, arpa ve bağcılık faaliyetleri yoğunlaşmıştır.
Tarımsal ürünlere bağlı olarak ilçede zeytinyağı kontini tesisleri, fıstık işleme tesisleri, çırçır, un, bulgur ve mercimek fabrikaları bulunmaktadır. Bunların yanı sıra Nizip; sabun imalatı, kâğıt ambalaj, plastik ayakkabı, iplik ve halat fabrikalarıyla imalat sanayiinde öne çıkmaktadır. Bilhassa zeytinyağı üretimi ve zeytinyağından elde edilen sabunlar ilçenin simgesi haline gelmiştir. Öyle ki, 1960'lı yıllarda Türkiye’nin sabun ihtiyacının kahir ekseriyeti Nizip’teki sabun fabrikalarınca karşılanmaktaydı. Fıstık ile alakalı işletme ve fabrikaların sayısı ise 100'ün üzerindedir.
Uluslararası E-90 karayolu ve tarihi İpek Yolu üzerinde yer alması, iki büyükşehir olan Şanlıurfa ile Gaziantep arasında bulunması ve tren hatlarına, havaalanlarına, barajlara ve dahi Suriye sınırı gibi yerlere yakın bir konumda olması ise ilçeyi önemli bir ticari geçiş ve kavşak noktası hâline getirmektedir. İlçedeki Küçük Sanayi Sitesi bünyesindeki 500 üzerinde işletme, esnaf ve zanaatkâr varlığıyla ilçe ekonomisine canlılık katmaktadır.
Turizm Potansiyeli ve Sosyal Hayat
Nizip'in turizm potansiyeli komşusu Birecik'te olduğu gibi Şanlıurfa ve Gaziantep gibi tarihi, kültürü ve mutfaklarıyla ünlü 2 büyük ve kadim şehrin arasında bulunmasından kaynaklanmaktadır. Bu şehirlere turistik maksatlarla seyahat eden yolcular Nizip, Birecik ve Halfeti'ye de zaman ayırabilmektedir.
Ve yine komşusu Birecik gibi ilim, bilim, sanat ve edebiyatın çok da gelişme imkanı bulamadığı ilçede halkın gündelik hayatı ekseriyetle ticaret, bağ bahçe işleri, hizmet sektörü ve mesire alanlarında dinlence ile geçmektedir. Büyükşehirlerin aksine kadınlar arasında ev gezmeleri, hamam ve altın günleri gibi faaliyetler; erkekler arasında kıraathane kültürü ve haftalık dini sohbetler, toplumsal olarak da düğün ve cenaze gelenekleri büyük ölçüde devam ettirilmektedir. İlçede sağlık ve din turizmi gelişmemekle birlikte tarih ve tatil turizmi potansiyeli mevcuttur.
Özellikle Gaziantep ile Birecik'e giden yollar çok işlektir. Nizipliler bütün işlerini bu iki konumda hallederler.
Yöresel Mutfak
Nizip, Gaziantep mutfağının envai lezzetlerini bünyesinde barındırır. İlçenin en meşhur yemekleri fındık lahmacun ve etli nohut yemeğidir. Nizip usulü fındık lahmacunun en büyük hususiyeti, diğer yörelerin aksine harcında soğan kullanılmayıp bol sarımsak ve ayçiçek yağı ile hazırlanmasıdır. Etli nohut yemeği ise halis tereyağı ile pişirilmekte ve tane tane pirinç pilavı eşliğinde servis edilmektedir.
Kahvaltıda ve Ramazan sahurlarında ciğer ve nohut tavası yeme kültürü burada da mevcuttur.
Ayrıca yukarıda da bahsettiğimiz gibi dağlarda, tepelerde çıkan bazı doğal otların kavurma ve salataları da bolca tüketilir. Bunlar dışında tüm Güneydoğu Anadolu Bölgesinde olduğu gibi kebap çeşitleri, dolma ve sarma, kuru fasulye, köfte, etli tepsi yemekleri gibi yemekler gündelik olarak tüketilmektedir. Tatlı olarak da baklava, künefe, sütlaç ve helva çokça görülmektedir.
Nüfus, Dil, Din ve Demografi
Nizip’in içtimai ve demografik yapısı, tarih boyunca Hititlerden Bizans’a, Araplardan Türk-İslam dönemine kadar farklı kültürlerin etkisiyle şekillenmiştir. 1927’deki ilk nüfus sayımlarında Nizip’in nüfusu 7.041 olarak kaydedilmiştir; o yıllarda istihdam olanaklarının sınırlı olması nedeniyle Gaziantep’e yoğun göçler yaşanmıştır. Günümüzde nüfusu yaklaşık 150.000 - 152.000 civarındadır. Doğu bölgesindeki gelişmiş imkânları sayesinde ilçe nüfusunda son yıllarda belirgin bir artış yaşanmıştır. Etnik yapı bakımından da bir mozaik sunan ilçede Türkler, Kürtler ve Araplar bir arada yaşamaktadır. Kırsal bölgelerde (Barak tarafları hariç) Kürt Kültürü ve aşiretçilik daha belirginken şehir merkezinde Türk Kültürü ve modern yerleşik hayat tarzı hakimdir.
Dini azgınlığın bulunmadığı ilçede %99 oranında İslam dini, Ehl-i Sünnet düşüncesi ve Hanefi fıkhı hakim konumdadır.
Herkesin Türkçe bildiği ve genelde Türkçe konuşulan ilçede Kürtçe de çoğunluğun bildiği diller arasındadır. Arapça konuşma oranı ve yerli Arap sayısı Güneydoğu Bölgesinin geneline göre çok düşük oranlarda olmakla birlikte Gaziantep il merkezinde çok fazla Suriyeli göçmen de bulunmaktadır. İlçenin kendine has ayrı bir ağzı olmamakla birlikte yerel halkın ağzı Gaziantep Ağzı ile Birecik Ağzının karşımına benzemekte lakin kahir oranda Birecik Ağzı hakim görünmektedir. Bu durumun sebebi Osmanlı devrinde Nizip'in Birecik'e bağlı olmasıdır. Köyden kente göçün çokça yaşandığı ilçede Niziplilerden sonra en çok Birecikliler yaşamaktadır.
İlçede Yaşayan Aşiretler
Nizip'teki aşiretler genellikle kırsal bölgelerde yaşamaktadır. Bununla birlikte aşiretler Türk, Kürt ve Arap Aşiretleri olarak 3 kategoride incelenebilir. Nufüsü en az olanlar ise Arap Aşiretleridir.
Türk Aşiretleri: Barak Oymakları
Arap Aşiretleri: Damalha (Demlah), Sıreysât, Elbu Şaban, Naimî
Kürt Aşiretleri: Ketikan, Rışvan (Reşi Reşvan), Pijan (Pican), Şıhanlı / Şeyhanlı
İdari Yapı ve Sosyal Yapı
Gaziantep'in en büyük ve en gelişmiş çevre ilçesi olan Nizip Gaziantep'in Büyükşehir statüsünde olması sebebiyle köyler ve ilçe merkezi ile birlikte toplam 110 mahalleye sahiptir. İlçedeki sağlık ve eğitim altyapısı oldukça gelişmiştir.
İlçede sağlık sahasında Devlet Hastanesi, Semt Polikliniği, Özel Hastane, Aile Sağlığı Merkezleri, SSK Sağlık İstasyonu, Ana-Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezi ile Verem Savaş Dispanseri hizmet vermektedir. Lakin Devlet Hastanesi şehir dışında ve ancak araçla gidilebilecek bir mesafede olduğu için çokça eleştirilmektedir.
İlçe Merkezinde Nizip Mesleki Eğitim Merkezi, Nizip Bilsem, Fen Lisesi, Spor Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Anadolu Lisesi, Ticaret Lisesi, Kız Meslek Lisesi, Sağlık Meslek Lisesi, İmam Hatip Lisesi, Kız İmam Hatip Lisesi, Endüstri Meslek Lisesi ve özel liseler bulunmaktadır. Kasaba ve köylerde ise 1 Yatılı İlköğretim Bölge Okulu (YİBO) dâhil olmak üzere (2'si özel) 100'ün üzerinde ilk ve orta dereceli mektep mevcuttur. Ayrıca yükseköğrenim düzeyinde Gaziantep Üniversitesi'ne bağlı Nizip Meslek Yüksekokulu eğitim vermektedir.
Kültür ve sanat faaliyetlerinin çok da gelişmediği ilçede Halk Eğitim Merkezi bünyesinde biçki-dikiş, makine nakışı, halıcılık, konfeksiyon ile Arapça ve İngilizce gibi dil kursları düzenlenmektedir. Lakin bunların çoğu sadece kadınlara yöneliktir. Ayrıca bölge öğretmenlerince kurulan Bağbozumu Tiyatro Grubu, ilçedeki kültür ve sanat faaliyetlerine katkı sağlamaktadır. Bunlar dışında birkaç yerel gazete, site ve radyo ilçenin yayın hayatını şekillendirmektedir. İlçede örenyeri olmakla birlikte müze bulunmamaktadır. Sinema ve tiyatro salonları da olmayan ilçede bu tür faaliyetler kültür merkezinde ve konferans salonlarında gerçekleştirilmektedir. İlçede geleneksel olarak her yıl "Zeytin Festivali" düzenlenmektedir.
Nizip İlçe Devlet Hastanesi:
Hastane 1952 yılında 45 yataklı olarak kurulmuştur. İlk binasında 33 yıl hizmet verdikten sonra 1985 yılında yeni binasına taşınarak 100 yatak kapasitesine ulaşmıştır. Zaman içinde ek binaların açılmasıyla birlikte kapasitesi artan hastane 2025 yılı Haziran ayı itibariyle Dutlu Mahallesinde bulunan 400 yataklı yeni hizmet binasında hizmet vermeye başlamıştır.
Gaziantep Üniversitesi Nizip Meslek Yüksekokulu
Nizip Meslek Yüksekokulu (NMYO) 1997 yılında kurulmuştur ve günümüzde 9 ayrı programda eğitim ve öğretime devam edilmektedir.
Nizip yerleşkesine bağlı Samandöken Köyü mevkiinde bulunan MYO Kampüsü, eğitim-öğretim faaliyetlerini 45 ve 70 kişilik derslikler ile bilgisayar, kimya ve mikrobiyoloji laboratuvarlarında sürdürmektedir. Talebeler, mesleki gelişimleri doğrultusunda Endüstriye Dayalı Öğretim kapsamında birinci ve ikinci sınıf sonundaki yaz dönemlerinde 20’şer iş günü zorunlu staja tabii tutulmaktadır.
Nizip Meslek Yüksekokulu'nda bulunan bölüm ve programlar aşağıda belirtildiği gibidir:
• Yönetim ve Organizasyon Bölümü
• Muhasebe ve Vergi Bölümü
• Büro Hizmetleri ve Sekreterlik
• Pazarlama ve Dış Ticaret Bölümü
• Finans-Bankacılık ve Sigortacılık Bölümü
• Gıda İşleme Bölümü
• Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bölümü
• Bilgisayar Teknolojileri Bölümü
Eskiden Nizip'e Bağlı Bulunan Beldeler:
1) Sekili Beldesi
2) Kocatepe Beldesi
3) Tatlıcak Beldesi (Cağut)
4) Salkım Beldesi
5) Uluyatır Beldesi
Osmanlı'dan Günümüze Sırasıyla Belediye Reisleri / Başkanları
Hacı Muhammed Efendi, Ali Ağa, Habeş Ağa, Şerif Sayın ( Cumhuriyet Devrinin İlk Nizip Belediye Reisi), Avni Efendi, İzzet Oğuz, Muhittin Sayın, Mahmut Uygur, Kasım Böler, Kemal Doğan, Ahmet Öğüt, Osman Sayın, Hüseyin Erbay, Mustafa Kökmen, Ömer Pekmez, İ.Halil Sayın, Coşkun Özkaya, Mustafa Şahin, Hacı Fevzi Akdoğan, Mehmet Sarı, Ali Doğan
Nizipli Bazı Tanınmış Yüzler
• Prof.Dr. Cahit Tanyol (1914–2020): Türk sosyolog.
• Mustafa Cengiz (1949–2021): Galatasaray Spor Kulübünün başkanlığını yapmış işadamı.
• Prof.Dr. Mehmet Görmez: Eski Diyanet İşleri Başkanı ve akademisyen
• Necip Akar: Tıp doktoru, akademisyen ve patolog.
• Necdet Yaşar: Dünyaca tanınmış Türk tanbur sanatçısı ve müzisyen.
• Perihan Çınar: Türk Sanat Müziği sanatçısı ve TRT ses sanatçısı.
• Zihni Çakır (1969 doğumlu), gazeteci ve yazar
• Abdülhamit Gül: Eski adalet bakanı ve milletvekili
• Celal Doğan: Eski Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı, milletvekili ve Gaziantepspor Başkanı.
• Necdet Yaşar: Klasik Türk Müziği tanbur virtüözü ve Devlet Sanatçısı. İstanbul Devlet Türk Müziği Topluluğu'nun kurucusudur.
Nizip'e Dair Basılmış Müstakil Telif Eserler
1) Hüseyin Aldoğan - " Anılarla Nizip Yerel Kültürü" - Cinius Yayınları - ismont.com.tr - 2018
2) İ.Halil İmamoğlu - " Geçmişten Günümüze Nizip" - Adra Ajans - ismont.com.tr - 2002 İstanbul.
3) İlhan Özcan - "Nizip ve Nizipliler".
4) Bülent Çetinel / Yusuf İzzettin Çetinel / Mehmet Çetinel - "İşte Nizip Tarih Kokan Marka Şehir" - Yeşil Nizip Matbaacılık, Gazetecilik ve Reklam Ajansı - 2023 Gaziantep.
5) İbrahim Bozkurt - " Tüm Yönleri İle Nizip Tarihi" - Merve Ofset Matbaacılık - 2012 Gaziantep.
(Not: Bunlar dışında matbu olarak kitaplaştırılmamış birçok akademik tez de bulunmaktadır.)
KAYNAKÇA:
- BOZKURT, İbrahim (2012), Tüm Yönleri İle Nizip Tarihi, Merve Ofset Matbaacılık, Gaziantep.
- KENDİRCİ, A.Kadir (2014), Birecik İnsanları, Ekim Yayıncılık, Adana, ss:434.
- www.nizip.gov.tr/tarihimiz (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2026)
- www.gaziantep.bel.tr/index.php/tr/ilceler/nizip (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2026)
- www.gaziantep.gov.tr/nizip (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2026)
- Nizip (İlçe) | KÜRE Ansiklopedi https://share.google/swZRUwZtGorZEo9jw (Erişim Tarihi: 18 Ekim 2026)
- Nizip Kaymakamlığı - Kültürel Değerlerimiz https://share.google/uThXGBG6EDXBB53GH (Erişim Tarihi: 18 Ekim 2026)
- www.nizip.bel.tr (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2026)
- Milli Gazete - "Nizip nerenin ilçesi, nerede, hangi şehirde? Nizip nasıl bir yer", www.milligazete.com.tr/nizip-nerenin-ilcesi-nerede-hangi-sehirde-nizip-nasil-bir-yer (Erişim Tarihi: 18 Ekim 2026)
- https://nizipdh.saglik.gov.tr/TR-591228/tarihcemiz.html (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2026)
https://nizip.meb.gov.tr (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2026)
- https://nizipmyo.gantep.edu.tr/pages.php?url=genel-bilgi-32 (Erişim Tarihi: 18 Ekim 2026)
- www.nizip.com (Erişim Tarihi: 19 Ekim 2026)
Muhammet Baran ASLAN
.jpg)
0 Yorumlar